Περίληψη:

Μετά τη νίκη τους στον Ρωσικό Εμφύλιο, οι μπολσεβίκοι ήρθαν αντιμέτωποι με το δύσκολο έργο της οικοδόμησης ενός κρατικού-διοικητικού μηχανισμού ο οποίος θα επέτρεπε τόσο την αναστήλωση της κατεστραμμένης οικονομίας της χώρας όσο και την προώθηση του κομμουνιστικού πολιτικού τους προγράμματος. Κατά τη δεκαετία του 1920, οι διαφορές ως προς τη δομή του σχετικού μηχανισμού αλλά και του περιεχομένου της πολιτικής που θα εφάρμοζε, οδήγησαν σε μια σειρά συγκρούσεων ανάμεσα στα ηγετικά στελέχη των μπολσεβίκων, με τελικό αποτέλεσμα την επικράτηση της πλειοψηφίας της Κεντρικής Επιτροπής κάτω από την ηγεσία του Ιωσήφ Στάλιν. Παράλληλα, στα εργοστάσια και τις βιοτεχνίες της χώρας σχηματιζόταν ένα τριμερές σύστημα βιομηχανικών σχέσεων που βασιζόταν στη συνεννόηση μεταξύ της διοίκησης, του σωματείου των εργαζομένων και της κομματικής οργάνωσης που δρούσε στο χώρο. Μεγάλη μερίδα κοινωνικών ιστορικών της μεσοπολεμικής ΕΣΣΔ συνέδεσε την διαμόρφωση του λεγόμενου ‘τριγώνου’ με την επικράτηση της Σταλινικής πλειοψηφίας σε ένα αφήγημα σταδιακής πολιτικής υποταγής της σοβιετικής εργατικής τάξης στον κρατικό μηχανισμό.

Η ανακοίνωση αυτή παρουσιάζει μια αντίθετη ανάγνωση. Στη βάση μιας περιπτωσιολογικής μελέτης του μηχανουργικού εργοστασίου Πουτίλοφ (Κόκκινος Πουτιλοβίτης, μετά το 1934 εργοστάσιο Κίροφ), θα αναπτυχθούν οι ακόλουθοι ισχυρισμοί. Πρώτον, ο σχηματισμός του τριγώνου δεν είχε ως αποτέλεσμα την καταστολή των εργατικών διεκδικήσεων, αλλά την πολιτικοποίησή τους, καθώς η παρουσία της κομματικής οργάνωσης βάσης (ΚΟΒ) στο εργοστάσιο είχε ως αποτέλεσμα την έκφραση των συγκρούσεων μεταξύ διοίκησης και εργαζομένων στο εσωτερικό της. Δεύτερον, η σύσταση και η δομή της ΚΟΒ αλλά και το ιδεολογικό περιεχόμενο της συνολικής πολιτικής του κομμουνιστικού κόμματος, είχαν ως αποτέλεσμα την μετατροπή της σε μόνιμο όργανο αντιπολίτευσης απέναντι στην διοίκηση του εργοστασίου. Σε περιόδους όξυνσης της πολιτικής ζωής της χώρας, όπως η αρχή του 1ου πενταετούς σχεδίου και τα τέλη της δεκαετίας του 1930, η αντιπαράθεση ΚΟΒ και διοίκησης μπορούσε να προκαλέσει και την επέμβαση των οργάνων ασφαλείας. Τρίτον, η ηγεσία γνώριζε την κατάσταση που επικρατούσε στη βάση του κομματικού μηχανισμού, αλλά ποτέ δεν πείρε ουσιαστικά μέτρα περιορισμού της δύναμης των ΚΟΒ σε βάρος των διοικήσεων, τόσο για ιδεολογικούς λόγους όσο και για λόγους πραγματισμού. Τα παραπάνω θα αποτελέσουν τη βάση για κάποια συμπερασματικά σχόλια ως προς τη φύση των σχέσεων κοινωνίας-κράτους στην ΕΣΣΔ της μεσοπολεμικής περιόδου.

 

Abstract

The Primary Party Organisations of the All-Union Communist Party (Bolsheviks) as an aspect of Soviet state-society relations in the interwar period

Yiannis Kokosalakis

University College Dublin

 

Having emerged victorious in the Russian Civil War, the Bolsheviks were faced with the difficult task of building a state-administrative apparatus to restore Russia’s disintegrated economy as well as pursue their communist political project. During the 1920s, differences regarding the structure of this apparatus and the policies it would pursue led to a series of conflicts amongst Bolshevik leaders, eventually concluding in the victory of the Central Committee majority under Joseph Stalin. Meanwhile, throughout the country’s industrial enterprises, a tripartite system of industrial relations was being formed based on cooperation between a factory’s administration, trade union group and party organisation. A long tradition of social-historical scholarship has linked the formation of this ‘triangle’ to Stalin’s victory over the opposition in a narrative of gradual political subordination of the Soviet working class to the state apparatus.

This talk offers a contrasting view. Based on a case study of Leningrad’s Kirov factory, it develops three main claims. First, the formation of the triangle resulted in the politicisation, rather than the repression of labour demands, as conflicts between workers and management now manifested within the primary party organisation (PPO). Second, the structure and composition of the PPO, as well as the ideological content of communist party policy, transformed the organisation into a permanent instrument of opposition to the factory administration. Third, the central and regional party leadership was aware of this state affairs, but never took substantial measures to limit the power of the PPO.